تفاوت بین UEFI و BIOS چیست و شما کدام یک را باید استفاده کنید؟ این سوال برای هر کسی که می‌خواهد دریابد که زیربنای سخت افزار چگونه کار می‌کند، سوال خوبی است. به طور خلاصه UEFI جدیدتر و بهتر است و در اکثر کامپیوترهای شخصی مدرن بارگذاری می‌شود. اما همه چیز صفحه سیاه و سفید ساده نیست. در ادامه مجموعه ای از قابلیت‌های UEFI و BIOS و اطلاعات مفیدی که به شما کمک می‌کند جواب سوال خود را پیدا کنید ارائه شده است.

مفاهیم اولیه در مورد UEFI و BIOS

BIOS و UEFI هر دو رابط فریم ویر سیستم‌های کامپیوتری هستند که به عنوان یک مترجم بین سیستم عامل و فریم ویر کامپیوتر کار می‌کند. هر دوی این رابط‌ها در شروع راه اندازی کامپیوتر استفاده می‌شوند تا قطعات سخت افزاری مقداردهی اولیه شوند و سیستم عامل که در هارددیسک ذخیره شده است راه اندازی شود.

تفاوت بین UEFI و BIOS چیست و شما کدام یک را باید استفاده کنید؟

BIOS که مخفف Basic Input Output System است با خواندن اولین سکتور از هارددیسک که دارای آدرس دستگاه‌های بعدی برای مقداردهی است و یا حاوی کدی برای اجرا شدن است کار می‌کند. BIOS همچنین دستگاهی بوتی را انتخاب می‌کند که نیاز به مقداردهی اولیه برای شروع سیستم عامل دارد. از آنجا که بایوس از همان ابتدا مورد استفاده قرار گرفته است ( از زمان MS-DOS بایوس وجود دارد) هنوز در حالت 16 بیتی کار می‌کند که میزان کدی که می‌توانید از ROM فریم ویر بخوانید و اجرا کنید را محدود می‌کند.

UEFI که مخفف Unified Extensible Firmware Interface است همین کار را به صورت کمی متفاوت انجام می‌دهد. این رابط کلیه اطلاعات مربوطه به مقداردهی و راه اندازی را به جای فریم ویر در یک فایل .efi ذخیره می‌کند. این فایل در هاردیسک در یک پارتیشن مخصوص به نام EFI System Partition (ESP) ذخیره می‌شود. پارتیشن ESP همچنین حاوی برنامه‌های بوت لودر برای سیستم عامل نصب شده در کامپیوتر می‌باشد.

UEFI و BIOS – کدام رابط بهتر است؟

UEFI که به طور کامل جایگزین باویس شده است بسیاری از قابلیت‌های جدید را که نمی‌توان از طریق بایوس به دست آورد را به ارمغان می‌آورد. برخی از این قابلیت‌ها در ادامه بحث شده است.

Unified Extensible Firmware Interface و شکستن محدودیت اندازه

بایوس از Master Boot Record (MBR) برای ذخیره اطلاعاتی در مورد داده‌های سخت افزاری استفاده می‌کند در حالی که UEFI از جدول پارتیشن GUID یا GPT استفاده می‌کند. تفاوت مهم بین این دو آن است که MBR دارای مدخل‌های 32 بیتی در جدول خود است که تعداد کل پارتیشن‌های فیزیکی را فقط به 4 محدود می‌کند. هر پارتیشن می‌تواند تنها حداکثر اندازه 2 ترابایتی داشته باشند در حالی که GPT دارای مدخل‌های 64 بیتی در جدول خود است که به طور دینامیکی توسعه داده می‌شود تا از اندازه قابل توجه هارددیسک پشتیبانی کند.

علاوه بر این، UEFI از هارددیسک‌های مکانیکی و SSD‌های بزرگتر پشتیبانی می‌کنندو محدودیت اندازه تئوری UEFI برای هاردهای قابل بوت بیشتر از 9 زتابایت است در حالی که بایوس تنها می‌تواند از هاردهای 2.2 ترابایتی یا کوچکتر بوت شود.

سرعت و عملکرد UEFI نسبت به بایوس

از آنجا که UEFI یک پلت فرم مستقل است زمان و سرعت بوت کامپیوتر را افزایش می‌دهد. این موضوع مخصوصا در مواردی اتفاق می‌افتد که هارددیسک‌های با ظرفیت بالایی را در سیستم کامپیوتری خود نصب کرده باشید. این پیشرفت به نحوه پیکربندی UEFI برای اجرا شدن بستگی دارد. این رابط می‌تواند هنگام تنظیم دستگاه‌های سخت افزاری عملکرد بهتری داشته باشد. به طور معمول این افزایش سرعت بخشی از کل زمان بوت شدن است، بنابراین در زمان کلی بوت تفاوت آنچنانی نخواهید دید. توسعه دهندگان می‌توانند از محیط UEFI استفاده کنند و فرامین را از سایر برنامه‌های UEFI اجرا و بهینه کنند و در نتیجه عملکرد سیستم را بهینه کنند.

امنیت UEFI نسبت به BIOS

بوت امن یکی از قابلیت‌های UEFI است که در ویندوز 8 پیاده سازی شد و حالا برای ویندوز 10 استانداردسازی شده است. بزرگترین مزیت UEFI امنیت آن در مقابل بایوس است. UEFI فقط امکان بارگیری درایورها و سرویس‌های معتبر را در زمان بوت شدن فراهم می‌آورد بدون اینکه هیچ نرم افزاری را در هنگام راه اندازی کامپیوتر بارگذاری کرده باشد. مایکروسافت این قابلیت را برای مقابله با مشکلات نسخه برداری غیر مسئولانه از نرم افزاری که ممنوعیت قانونی دارد در ویندوز اجرا کرد.

در حالی که مک در حال حاظر مدت مدیدی است که از UEFI استفاده می‌کنید. Secure Boot یا بوت امن نیاز به یک امضای دیجیتال از بوت لودر دارد که باید این امضای دیجیتال مورد نیاز توسط کرنل بدست اید. این روند تا زمانی که سیستم عامل به طور کامل راه اندازی می‌شود ادامه پیدا می‌کند. این قابلیت بوت امن نیز یکی از دلایلی است که نصب سیستم عامل دیگری را روی دستگاه ویندوز دشوارتر می‌کند.

UEFI و BIOS - کدام رابط بهتر است؟

چرا UEFI را انتخاب می‌کنید؟

یکی از دلایل انتخاب این رابط این است که بسیار شبیه به بایوس است و اینکه اینتل در سال 2020 قصد پشتیبانی از بایوس سنتی را ندارد. علاوه بر این UEFI مزایا و عملکردهای زیر را ارائه می‌دهد:

چرا UEFI را انتخاب می‌کنید؟

زبان برنامه نویسی – بایوس به زبان اسمبلر نوشته شده است در حالی که UEFI به زیان ساده تر C توشته شده است.

هاردها – UEFI از هارددیسک‌ها و SSD‌ها ظرفیت بزرگتر پشتیبانی می‌کند. محدوده اندازه تئوری UEFI برای هاردهای قابل بوت بیشتر از 9 زتابایت است در حالی که بایوس می‌تواند از هاردهای 2.2 ترابایتی یا کوچکتر بوت شود.

درایورها – UEFI دارای درایورهای پیچیده و در عین حال گسسته است در حالی که بایوس از درایورها در گزینه ROM (حافظه فقط خواندنی) استفاده می‌کند. با بایوس بروزرسانی سخت افزاری برای سازگاری به تنظیم مجدد رام‌ها نیاز دارد. این مشخصات به درایورهای UEFI قابل ارتقاء که جداگانه نوشته شده‌اند اعمال می‌شود.

زمان بوت – در اکثر موارد UEFI زمان بوت شدن سریعتر را برای سیستم عامل فراهم می‌آورد.

امنیت UEFI – قابلیت‌های بهبود یافته امنیتی را ارائه می‌دهد. Secure Boot مانع از بوت شدن سیستم از برنامه‌های غیرمجاز می‌شود. سیستم عامب باید دارای یک کلید قابل تشخیص باشد. بدون فعال کردن راه اندازی امن، کامپیوتر در برابر بدافزارهای مخرب فرآیند راه اندازی آسیب پذیری را در پیش خواهد داشت.

پردازنده اطلاعات – UEFI در حالت 32 بیتی و یا 64 بیتی کار می‌کند. بایوس فقط در حالت 16 بیتی کار می‌کند و ممکن است فقط از 1MD حافظه قابل اجرا استفاده کند.

GUI – رابط UEFI یک رابط گرافیکی بصری تر را فراهم می‌آورد کهه بر خلاف بایوس می‌توانید از ماوس و کیبورد هم استفاده کنید.

چرا BIOS را انتخاب می‌کنید؟

برخی دلایل وجود دارد که کاربر به جای UEFI بایوس را انتخاب می‌کنند که برخی از این دلایل در ادامه بحث شده است:

اگر به کنترل دقبق عملیات سیستم خود نیاز ندارید بایوس ایده آل است.

در صورتی که هارد یا پارتیشن کوچکی دارید بایوس برای شما مناسب است. گرچه بسیاری از هاردهای جدیدتر از حد 2 ترابایت بایوس فراتر رفته‌اند اما برای هر کاربری فضای کمی نیست.

قابلیت Secure Boot رابط UEFI ممکن است باعث شود که تولیدکنندگان OEM از نصب سایر سیستم عامل‌ها روی سخت افزار خود جلوگیری کنند. با انتخاب بایوس می‌توانید از چند سیستم عامل استفاده کنید و از این مشکل مسئله عبور کنید.

بایوس امکان دسترسی به اطلاعات سخت افزاری رابط را فراهم می‌آورد در حالی که هر پیاده یازی از UEFI این کار را انجام نمی‌دهند. مشخصات سخت افزاری در بایوس قابل دسترسی است.

برخی از سیستم‌های کامپیوتری جدید به شما این امکان را می‌دهند که UEFI را در حالت Legacy BIOS Mode اجرا کنید. کاربرانی که مایل به حفظ دستگاه هایی هستند که سیستم عامل‌های قدیمی تر از جمله ویندوز 7 را اجرا می‌کنند می‌خواهند این قابلیت را فعال کنند.

چرا BIOS را انتخاب می‌کنید؟

حرف آخر

اکثر سیستم‌های کامپیوتری جدید دارای UEFI هستند. این رابط جدیدترین اقدامات امنیتی را برای شما فراهم می‌آورد، رابط کاربری استفاده ساده ای دارد و از سیستم عامل‌ها و مشخصات مدرن پشتیبانی می‌کند. این در حالی است که برخی از دلایل برای استفاده از بایوس هم وجود دارد. بسیاری از کاربران از ارتقاء بایوس به UEFI استقبال می‌کنند و برخی هم بایوس را بیشتر می‌پسندند. به هر حال در سال 2020 اینتل از بایوس سنتی پشتیبانی نخواهد کرد و شاید چاره ای جز ارتقاء به UEFI وجود نداشته باشد.